Apelido Groba

Apelido toponímico de Galicia de fonda tradición histórica, asentado nunha antiguedade de po lo menos 2.500 anos. O chao diste apelido situase na terra Miñota, chan arcao dos Grovios.

As formas escritas diste apelido son: GROBA, CROBA, GROVA e CROVA. En todo-los casos a verba e sinonima de "terra dos grovios", tanto po lo tempo como po lo lugar do seu orixen.

A nova mais antiga dunha verba asociada cos Grovios ven de tempos de Plinio (escritor román) que falou dos GROVIOS ou CROVIOS, que andavan pe da costa, as duas veiras do río Miño, na zoa que oxe se pode identificar como dos "miñotos", e que chegaba deica a Limia ourensá.

Tamen falaron diles outros autores como Mela ("Sed a Durio ad flexem Grovii fluuntque per eos Avo, Caladus, Naevis, Minius, et, qui Oblivionis cognomen est Limia").

Ptolomeo ponos na cidade de "Tude" (agora chamada Tui).

Silo Itálico recorda co río "Lethes" leva areas de ouro po lo chan dos Grovios, e tamen fala dos rapaces de "Tyde" cando conta sobre os exercitos de Anibal.

Unha lápida de Vila Mou fala dun tal "Rufus Grovius" e outra de Santiago de Compostela fala de Procula que foi Crovia de nación.

Mais non todo-los grovios apelidanse Groba/Grova nin tampouco "grovio/crovio", mais ben son escasas as persoas apelidadas esive, po lo que se debe pensar un orixen comun pra todas elas asentado nun chao toponímico suficentemente representativo, que está por determinar.

GROBA EN GALICIA

A Groba.- Aldea de Sanin (San Pedro), Ribadavia (Ourense)
A Groba.- Caserio en Lebosende (San Miguel), Leiro (Ourense)
A Grova.- Aldea da Parroquia de San Pedro de Riotorto, partido xudicial de Mondoñedo (Lugo)
As Encrobas (San Roman).- Parroquia do concello da Coruña.
Costa da Groba.- Aldea de Gulanes (San Julian P.), Ponteareas (Pontevedra)
Groba.- Aldea de Larin (San Esteban), Arteixo (A Coruña)
Groba.- Aldea de Golmar (San Benito), Laracha (A Coruña)
Groba.- Aldea de Moldes (San Mamede), Boboras (Ourense)
Groba.- Aldea de Ponteveiga (San Lourenzo), Carballiño (Ourense)
Grobas (Santa Maria).- Parroquia de Melide (A Coruña)
Grobas.- Aldea de Torcela (Santiago), Piñor (Ourense)
Grobas.- Fenteira.- Aldea de Pontecesures (San Julian P.), Pontecesures (Pontevedra)
Grova Fragosa.- Fraga dos Ancares (Lugo)
Serra da Groba.- A 11 km. da vila de Baiona (Pontevedra).
O Grove (San Martiño).- Parroquia do Concello de Pontevedra.
O Grove (San Vicente).- Parroquia do Concello de Pontevedra.

GROBA EN PORTUGAL

Groba.- Aldea do Concelho de Cinfães, distrito de Viseu, provincia Beira Alta (Portugal)

HERÁLDICA

Según a empresa Heraldaria o solar diste apelido está na Navarra, e o escudo so ten duas potas de ouro postas en pau (unha riva da outra), sobre un fondo de azur (azul escuro).

Iste escudo de Navarra parece mais ben o dunha gaia, pois na zoa Franco-Navarra non atopamos toponimos asociados cos Groba. Mais non temos referencias do escudo da casa de Galicia.

O escudo que figura no encete do documento e una interpretación do autor en base a descrición do da casa de Navarra.

Os escudos apareceron en España no siglo XI, na idade da conquista das terras musulmás, po-lo que nun apelido tan antigo e cos orixenes tan identificados non representa un significado sustancial.

Se nos atemos o análisis etimolóxico eu estaría mais a pensar co escudo debería ter fondo roxo e ondas azues propias do Chan Galego mais fondo.

ETIMOLOXÍA

A toponimía en Galicia e de solución especialmente dificil, dada a evolución separada das formas sonoras propias e as formas ortográficas alleas atopadas o longo da historia.

A ortografia galega orixinal e moi desconocida oxe, ainda que se intue no fondo das verbas.

A maioria das formas ortograficas atopadas son alleas (gregas, romás, castelo/vascas, etc.), isto produxo una meirande multiplicidade de termos, que no que imos analizar agora atopase un bo exemplo.

Iste topónimo atopase escrito como GROBA / GROVA, CROBA / CROVA por existir dudas sobre a millor forma de escribilo. Tamen se asocia con "coroba / corova", "croia / croya", ou "croua" (en galego arcao a escrita tiña formas diferentes das actuaes españolizadas, según se estudia no Anexo "Riscos da escrita galega").

A verba galega traducese o castelan de duas formas tal e como sigue:
   1) GROBA.- Cueva, Loma, Joroba
   2) GROVA.- Hondonada, Cárcava
Como se olla non ten un sentido único en castelán, e incluso o sentido e contraposto, o que de xeito non ten sentido.

Está moi extendido asociar os Grovios co cobre (verba "corobre"), mais parece pouco acertado, pois se consideramos a pila de auga do río Miño, que atravesaba o chan dos Grovios, mais o mar que tiñan rente, e de pensar que o nome grovios ten mais posibilidades de vir da verba "ur" (auga según a nota 2):

Verba orixinal: "ghaurobio" ca seguinte tradución: "Home que vive na terra da auga".

A interpretación en castelán de cada un dos compoñentes da verba sería como sigue:

Gha = "chao", Ur = "auga", O = "home", BIO = habitante.

A verba seria evolucionada o falar, desde o orixinal "Ghaurobio" on simplificado "gaurobio" e on dito pasadío "grobio".

Estudio de sones primitivos e formas escritas:

1.) Son "G" ...... Simbolo "C" ... Por exemplo na forma román "Callaecia". E importante observar que as actuais sonas "ca, co, cu" tiñan as formas primitivas "ka, ko, ku"; e os "ce, ci" tiñan as formas primitivas "ze, zi".

2.) Son "B/V" ... Simbolo "B" ... Según a definición de Carlos Castelo (Nota 1). Na idade Román trocouse ise simbolo a "U" co son "V".

3.) Son "GU" ... Simbolo "CH" ... Estudiase noutro artigo.

4.) Verba "Chan" ... Se nos atemos o antedito daría lugar as verbas "Chan" e "Ghan". O significado en castelan e "pais", "tierra", "suelo", ou "llano".

5.) Verba "Chao/Chau" ... en castelan traducese de forma semellante a "chan", mais en galego nativo daselle mais o sentido de "solar" ou "terra delimitada". Se nos atemos o antedito daría lugar as verbas "Chao" e "Ghao".

NOTAS

Nota 1.- "Na Hispania Primitiva, nos tempos mais remotos da escrita, não existia a letra ou o caractere alfabétiforme com o valor "V"="vau" ou seja o "Vê". O valor existente nessa época, e que continuou até ao domínio romano, foi o "B"="bi", muito usado no arcaísmo popular das línguas portuguesa e castelhana". Carlos A.B. Castelo, artigo: "Os idiomas dos países foram formados na base de uma língua comum".

Nota 2.- "Ur significa agua , ura significa corriente fluvial, arroyo". Según di Elisabeth Hamel, Theo Vennemann no artigo: "La primitiva lengua de los antiguos europeos".

FONTES DE CONSULTA

La civilización céltica de galicia de Florentino López-Cuevillas (Ed. Istmo)
Vocabulario Galego - Castelan de X.L. Franco Grande (Ed. Galaxia)
Cultos y divinidades de la Galicia prerromana a través de la toponimía de Joaquín Caridad Arias (Ed. Venus)
Formação da língua Portuguêsa de Carlos A.B. Castelo